Sahifamizda jadidchilik harakati fidoyilaridan biri — Munavvarqori Abdurashidxonov haqida to‘liq ma’lumot taqdim etamiz. U o‘zbek xalqining ma’naviy uyg‘onishida, milliy maktab va matbuot asoslarini yaratishda beqiyos xizmat qilgan. Quyida siz uning hayoti, ijodi, darsliklari va jadidchilik faoliyati haqida eng muhim ma’lumotlarni topasiz
Jadid Munavvarqori Abdurashidxonov haqida.
Munavvarqori Abdurashidxonov 1878-yil 4-noyabrda Toshkent shahrining Shayxontohur dahasidagi Darxon mahallasida ziyoli oilada tug‘ilgan. Otasi Abdurashidxon Sotiboldixon o‘g‘li mudarris, onasi Xosiyat otin ham savodli ayol bo‘lgan. U dastlab ota-onasidan va mahalla maktabida saboq olgan, keyin esa o‘z ustida muntazam ishlagan. Rus, arab va fors tillarini mukammal bilgan.
Faoliyati.
Munavvarqori 1901-yilda Toshkentda usuli jadid maktabini ochib, yangi o‘qitish usullarini joriy etgan. U shu maktablar uchun o‘quv dasturlari tuzib, darsliklar yozgan.
1906-yilda “Xurshid” gazetasini tashkil etgan va muharrir sifatida xalqni ma’rifat, ilm, erk va taraqqiyotga chaqiruvchi maqolalar chop etgan.
U “Sho‘roi Islomiya” tashkilotining rahbari, “Jamiyati Imdodiya”, “Turon”, “Ko‘mak”, “Maktab”, “Umid” jamiyatlari asoschilaridan biri bo‘lgan.
Munavvarqori o‘z davrida nafaqat o‘qituvchi, balki siyosiy arbob, ma’rifatparvar, yozuvchi, matbuotchi va ijtimoiy faollik timsoli sifatida tanilgan.
Darsliklari.
Munavvarqori o‘z davrida o‘zbek maktablari uchun bir nechta muhim darsliklar yaratgan:
-
“Adibi avval” (1907)
-
“Adibi soniy” (1907)
-
“Usuli hisob” (1911)
-
“Tarixi qavmi turk” (1911)
-
“Tajvid” (1911)
-
“Havoyiji diniya” (1912)
-
“Tarixi anbiyo” (1912)
-
“Tarixi islomiya” (1912)
-
“Yer yuzi” (1916–1917)
-
“O‘zbekcha til saboqligi” (1925–1926, 4 qismdan iborat, ham mualliflar Shorasul Zunnun va Qayum Ramazon bilan)
U, shuningdek, 1914-yilda “Sabzavor” nomli she’riy to‘plamni nashr etgan.
Ijodi.
Munavvarqori nafaqat pedagog va siyosiy arbob, balki adabiyot sohasida ham faol ijod qilgan. U hikoya, maqola, she’r va publitsistik asarlarida xalqni ilm, birlik va ozodlikka chorlagan. Asarlarida mustamlakachilik, jaholat, diniy mutaassiblik va nodonlikni tanqid qilgan.
Vafoti.
Munavvarqori Abdurashidxonov 1929-yil 6-noyabrda “millatchilikda ayblanib” hibsga olinadi. U 1931-yil 23-aprelda Moskvadagi Butirka qamoqxonasida otib tashlangan. Uning qabri Vagankova qabristonida joylashgan.
1991-yilda u to‘liq oqlangan va reabilitatsiya qilingan.
