G’ulom Zafariy hayoti, ijodi, jadidchilikdagi o’rni

G’ulom Zafariy hayoti, ijodi, jadidchilikdagi o’rni.

Hayoti.

• G’ulom Zafariy 1889-yilda Toshkentda, Beshyog‘och dahasining Kattabog‘ mahallasida tavallud topgan.

• Oilasi hunarmand—otasi misgarlik bilan shug‘ullagan, onasi Fayziniso otin madaniyatga, xalq hikoyalari va dostonlarga qiziqqan. Bu muhabbat G‘ulom Zafariyning bolaligida shakllangan.

• Taʼlimi boshlang‘ich eski maktab/masjid maktablarida, keyin rus-tuzem xususiy maktablarda, so‘ng “Mirzo Ahmad” va Ko‘kaldosh madrasalarida davom etgan.

• Muallimlik faoliyati: 1912-1924 yillarda O‘sh shahrida o‘qituvchi bo‘lgan.

• Turon truppasida (Toshkent teatr truppasi) 1914-yildan boshlab aktyor sifatida faoliyat boshlaydi, teatr bilan yaqindan shug‘ullanadi.

• Buxoro, Samarqand kabi shaharlar va o‘quv yurtlarida san’at va musiqa faoliyati olib borgan. Masalan, 1921-23 yillarda Buxoro Musiqa texnikumida direktor bo‘lgan.

• Qatag‘on: 1937-yilda “xalq dushmani” ayblovi bilan hibsga olingan, 1938-yil 4 dekabrda qatl etilganligi ma’lum.

Ijodi

• Ijodi 1914-yildan boshlangan: dastlab she’rlar yaratgan, keyin dramaturgiya, teatr pyesalari yozishga o‘tgan.

• Birinchi pyesasi “Baxtsiz shogird” (1914) – bir pardali drama.

• Boshqa asarlari:

  • Bahor

  • Gunafsha

  • To‘sqinchilik

  • Yorqinoy

  • Rahimli O‘qituvchi

  • Mozorlikda

  • Maqtangan kishi

  • Tatimboy ota

  • Cho‘pon Temir (1924)

  • Yoshlar endi berilmas (1926)

• Eng mashhuri: “Halima” (1920) — milliy musiqali drama. U “Turon” truppasida Mannon Uyg‘ur tomonidan sahnalashtirilgan. “Halima” musiqiy bezaklari bilan milliy kuylari, cholg‘ulari qo‘shilgan asar bo‘lgan.

• Musiqaga oid maqolalari ham bor: Sharq musiqalari va cholg‘ulari, Musiqa muammosi, O‘zbek musiqasi to‘g‘risida.

• Folklor va musiqa merosini to‘plashda ham faol: maqom, kuylashlar va folkloriy cholg‘ularni sistematik ravishda yirtib chiqish va saqlashga hissa qo‘shgan.

Jadidchilik harakatidagi o’rni.

• Zafariy jadidlar harakatining ilg‘or g‘oyalarini, ma’rifatparvarlik va yangicha ta’lim uslublarini teatr va adabiyot orqali xalqga yetkazishga harakat qilgan.

• Yangi usul maktablarida dars berish va mustaqil o‘qituvchilik faoliyati orqali jonli tarbiya, bilim-tarbiyaga e’tibor qaratgan.

• Teatr sahnasida yangi janrlar – musiqali drama va bolalar dramaturgiyasini kengaytirgan; sahna estetikasi va musiqa san’ati bilan teatr ishini uyg‘unlashtirishga intilgan.

• Folklor va musiqa merosini yig‘ib, o‘rganib, saqlab qolish ishlari – bu milliy madaniyatni tiklash va mustahkamlash yo‘lidagi muhim omil bo‘lgan. tarix.uz+2Ziyonet+2

Qilgan Ishlari / Asarlari: Roʻyxat

G’ulom Zafariy – o‘zbek jadid adabiyoti, milliy dramaturgiya va musiqa san’ati taraqqiyotida muhim iz qoldirgan, ko‘pqirrali ijodkor. U o‘z zamonining ruhiy-ijtimoiy muammolarini teatr sahnasida ko‘tarib, musiqa va folklor unsurlarini qo‘shib, milliy ma’rifat va madaniyatni rivojlantirishga xizmat qilgan. Uning “Halima” singari dramalari o‘zbek xalqining madaniy yangilanishida burilish nuqtasi bo‘lgan.